| Chin 欽語支 | |
|---|---|
| 關係樹提示:語言溯源充滿爭議、古音小鏡樹齡比主流偏長(約長20%-45%)、在語系內部是一致可比的 | |
| Chin_Khumi 欽語支·米佐組 |
材料明細(語言名+出處代號) | 來源 | 「來源」分組 | 出處 | 釋 文 |
詞數 | 是否建樹 未建樹原因 |
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 米佐 | 1 | 萊[法蘭] Lai(Falam) KVB-PKC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 724 | ✔ |
| 2 | 萊[葵心] Khualsim GHL-PPB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Luce 85 | 英 | 56 | 詞少 | |
| 3 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) DAP-KCD | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Peterson 14 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 4 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) DVB-LED | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Van Bik, D. 00 LED | 英 | 3 | 詞少 | |
| 5 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) GHL-PPB① | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Luce 85 | 英 | 70 | 詞少 | |
| 6 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) GHL-PPB② | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Luce 85 | 英 | 23 | 詞少 | |
| 7 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) JAM-Ety | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 19 | 詞少 | |
| 8 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) JAM-HPTB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 03 HPTB | 英 | 20 | 詞少 | |
| 9 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) KVB-Lai | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Van Bik, K. 95 Lai | 英 | 8 | 詞少 | |
| 10 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) KVB-PKC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 1153 | ✔ | |
| 11 | 萊[哈卡] Lai(Hakha) STC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Benedict 72 STC | 英 | 13 | 詞少 | |
| 12 | 萊[哈卡] Hakha(HakhaTown) LSDO | LSDO | Central | LSDO | 英 | 462 | ✔ | |
| 13 | 萊佐 Laizo DAP-KCD | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Peterson 14 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 14 | 萊佐 Laizo JAM-Ety | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 13 | 詞少 | |
| 15 | 萊佐 Laizo JAM-GSTC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 6 | 詞少 | |
| 16 | 萊佐 Laizo RJL-DPTB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | LaPolla 87 | 英 | 2 | 詞少 | |
| 17 | 萊佐 Laizo STC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Benedict 72 STC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 18 | 米佐 Lushai[Mizo] ACST | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Chou 72 | 英 | 15 | 詞少 | |
| 19 | 米佐 Lushai[Mizo] AW-TBT | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Weidert 87 TBTo | 英 | 160 | ✔ | |
| 20 | 米佐 Lushai[Mizo] GEM-CNL | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Marrison 67 Naga | 英 | 1105 | ✔ | |
| 21 | 米佐 Lushai[Mizo] GHL-PPB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Luce 85 | 英 | 54 | 詞少 | |
| 22 | 米佐 Lushai[Mizo] JAM-Ety | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 212 | 義項交集少 | |
| 23 | 米佐 Lushai[Mizo] JAM-GSTC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 89 | 詞少 | |
| 24 | 米佐 Lushai[Mizo] JAM-HPTB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 03 HPTB | 英 | 6 | 詞少 | |
| 25 | 米佐 Lushai[Mizo] JAM-VSTB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 78 VSTB | 英 | 11 | 詞少 | |
| 26 | 米佐 Lushai[Mizo] JHL-Lu | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Lorrain 40 Lush | 英 | 5 | 詞少 | |
| 27 | 米佐 Lushai[Mizo] KVB-Lai | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Van Bik, K. 95 Lai | 英 | 1 | 詞少 | |
| 28 | 米佐 Lushai[Mizo] KVB-PKC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 971 | ✔ | |
| 29 | 米佐 Lushai[Mizo] LL-PRPL | STEDT | 1.2.2 Central Chin | L?ffler 85 Paa | 英 | 76 | 詞少 | |
| 30 | 米佐 Lushai[Mizo] PB-CLDB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Bhaskararao 96 CDB | 英 | 1019 | ✔ | |
| 31 | 米佐 Lushai[Mizo] RJL-DPTB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | LaPolla 87 | 英 | 80 | 詞少 | |
| 32 | 米佐 Lushai[Mizo] STC① | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Benedict 72 STC | 英 | 275 | ✔ | |
| 33 | 米佐 Lushai[Mizo] STC② | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Benedict 72 STC | 英 | 16 | 詞少 | |
| 34 | 米佐 Lushai[Mizo] WSC-SH | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Coblin 86 | 英 | 19 | 詞少 | |
| 35 | 米佐 Lushai HZY2017 | 論著 | HZY2017 | 漢 | 374 | ✔ | ||
| 36 | 米佐 Mizo Otsuka2016 | Stevey7788 | Otsuka2016 | 英 | 207 | ✔ | ||
| 37 | 邦庫[在米佐西] Paangkhua AW-TBT | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Weidert 87 TBTo | 英 | 2 | 詞少 | |
| 38 | 邦庫[在米佐西] Paangkhua KVB-PKC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 39 | 邦庫[在米佐西] Paangkhua LL-PRPL① | STEDT | 1.2.2 Central Chin | L?ffler 85 Paa | 英 | 34 | 詞少 | |
| 40 | 邦庫[在米佐西] Paangkhua LL-PRPL② | STEDT | 1.2.2 Central Chin | L?ffler 85 Paa | 英 | 30 | 詞少 | |
| 41 | 邦庫[在米佐西] Paangkhua LL-PRPL③ | STEDT | 1.2.2 Central Chin | L?ffler 85 Paa | 英 | 22 | 詞少 | |
| 42 | 邦庫[在米佐西] Paangkhua LL-PRPL④ | STEDT | 1.2.2 Central Chin | L?ffler 85 Paa | 英 | 19 | 詞少 | |
| 43 | 邦庫[在米佐西] Pankhu JAM-GSTC | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 44 | 邦庫[在米佐西] Pankhu STC | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Benedict 72 STC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 45 | 朗葵[在米佐北] Rangkhol ACST | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Chou 72 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 46 | 朗葵[在米佐北] Rangkhol JAM-GSTC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 2 | 詞少 | |
| 47 | 朗葵[在米佐北] Rangkhol STC | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Benedict 72 STC | 英 | 5 | 詞少 | |
| 48 | 寶慕 Bawm DAP-KCD | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Peterson 14 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 49 | 寶慕 Bawm LL-PRPL | STEDT | 1.2.2 Central Chin | L?ffler 85 Paa | 英 | 32 | 詞少 | |
| 50 | 寶慕 Bawm VS-GBL | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Schwerli 79 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 51 | 寶慕 Bawm(BahungTaung) LSDO | LSDO | Central | LSDO | 英 | 451 | ✔ | |
| 52 | 寶慕[花傲] Hwalngau GHL-PPB | STEDT | 1.2.2 Central Chin | Luce 85 | 英 | 4 | 詞少 | |
| 53 | 寶慕[班喬其] Banjogi STC | STEDT | 1.2.3 Maraic | Benedict 72 STC | 英 | 2 | 詞少 | |
| 54 | 寶慕瑙 Pawmnau(Panam)(Shweletwa) LSDO | LSDO | 未言 | LSDO | 英 | 457 | ✔ | |
| 梯丁 | 55 | 梯丁 Tiddim ACST | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Chou 72 | 英 | 5 | 詞少 |
| 56 | 梯丁 Tiddim AW-TBT | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Weidert 87 TBTo | 英 | 31 | 詞少 | |
| 57 | 梯丁 Tiddim EJAH-TC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Henderson 65 TidC | 英 | 839 | ✔ | |
| 58 | 梯丁 Tiddim GHL-PPB① | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Luce 85 | 英 | 55 | 詞少 | |
| 59 | 梯丁 Tiddim GHL-PPB② | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Luce 85 | 英 | 24 | 詞少 | |
| 60 | 梯丁 Tiddim JAM-Ety | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 62 | 詞少 | |
| 61 | 梯丁 Tiddim JAM-GSTC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 43 | 詞少 | |
| 62 | 梯丁 Tiddim JAM-VSTB | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Matisoff 78 VSTB | 英 | 5 | 詞少 | |
| 63 | 梯丁 Tiddim KVB-PKC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 748 | ✔ | |
| 64 | 梯丁 Tiddim PB-CLDB | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Bhaskararao 96 CDB | 英 | 2077 | ✔ | |
| 65 | 梯丁 Tiddim PB-TCV | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Bhaskararao 94 TCV | 英 | 1000 | ✔ | |
| 66 | 梯丁 Tiddim RJL-DPTB | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | LaPolla 87 | 英 | 11 | 詞少 | |
| 67 | 梯丁 Tiddim STC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Benedict 72 STC | 英 | 35 | 詞少 | |
| 68 | 梯丁 Tedim Otsuka2016 | Stevey7788 | Otsuka2016 | 英 | 207 | ✔ | ||
| 69 | 拉爾泰[瀕危] Ralte Otsuka2016 | Stevey7788 | Otsuka2016 | 英 | 207 | ✔ | ||
| 70 | 思因 Siyin JAM-GSTC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 2 | 詞少 | |
| 71 | 思因 Siyin RJL-DPTB | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | LaPolla 87 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 72 | 思因 Siyin STC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Benedict 72 STC | 英 | 15 | 詞少 | |
| 73 | 思因 Siyin WSC-SH | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Coblin 86 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 74 | 思贊 Sizang KVB-PKC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 422 | ✔ | |
| 75 | 阮 Ngawn JAM-Ety① | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 5 | 詞少 | |
| 76 | 阮 Ngawn JAM-Ety② | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 5 | 詞少 | |
| 77 | 阮 Ngawn OT-KnsI | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Ono 65 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 78 | 他度 Thado ACST | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Chou 72 | 英 | 3 | 詞少 | |
| 79 | 他度 Thado AW-TBT | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Weidert 87 TBTo | 英 | 11 | 詞少 | |
| 80 | 他度 Thado JAM-GSTC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Matisoff 85 GSTC | 英 | 3 | 詞少 | |
| 81 | 他度 Thado KVB-PKC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 733 | ✔ | |
| 82 | 他度 Thado RJL-DPTB① | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | LaPolla 87 | 英 | 7 | 詞少 | |
| 83 | 他度 Thado RJL-DPTB② | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | LaPolla 87 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 84 | 他度 Thado STC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Benedict 72 STC | 英 | 24 | 詞少 | |
| 85 | 他度 Thado THI1972 | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Thirumalai 72 | 英 | 1013 | ✔ | |
| 86 | 他度 Thado WSC-SH | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Coblin 86 | 英 | 2 | 詞少 | |
| 87 | 派特 Paite KVB-PKC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | VanBik 09 PKC | 英 | 455 | ✔ | |
| 88 | [?]庫基欽 Kuki-Chin Qbp-KC | STEDT | 1.2.1.1 Northern Chin | Haokip 98 | 英 | 324 | 義項交集少 | |
| 89 | [?]洪賽 Xongsai GHL-PPB | STEDT | 1.2.3 Maraic | Luce 85 | 英 | 62 | 詞少 | |
| 老庫基 | 90 | 愛茉 Aimol RJL-DPTB | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | LaPolla 87 | 英 | 1 | 詞少 |
| 91 | 愛茉 Aimol STC | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Benedict 72 STC | 英 | 2 | 詞少 | |
| 92 | 喬泰 Chawte STC | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Benedict 72 STC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 93 | 貝泰 Bete STC | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Benedict 72 STC | 英 | 4 | 詞少 | |
| 94 | 期露 Chiru AW-TBT | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Weidert 87 TBTo | 英 | 10 | 詞少 | |
| 95 | 甘 Kom Rem AW-TBT | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Weidert 87 TBTo | 英 | 41 | 詞少 | |
| 96 | 甘 Kom Rem T-KomRQ | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Toba 91 KRQ | 英 | 381 | ✔ | |
| 97 | 嵐康 Lamkang AW-TBT | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Weidert 87 TBTo | 英 | 36 | 詞少 | |
| 98 | 嵐康 Lamkang DAP-KCD | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Peterson 14 | 英 | 2 | 詞少 | |
| 99 | 嵐康 Lamkang STC | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Benedict 72 STC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 100 | 茉永 Moyon DK-Moyon | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Kosha 90 | 英 | 327 | ✔ | |
| 101 | 茉永 Moyon WTF-PNN | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | French 83 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 102 | 索本 Sorbung BRO1837 | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Brown 37 Indo | 英 | 60 | 詞少 | |
| 103 | 索本 Sorbung MK-Sorbung | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Mortensen 11 Sorbung | 英 | 770 | ✔ | |
| 104 | 索本 Sorbung MK-Sorbung[原書錄入] | 論著 | David&Jennifer2011 | 英 | 875 | 重複 | ||
| 105 | 達饒 Tarao DAP-KCD | STEDT | 1.2.4 Old Kuki | Peterson 14 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 106 | 阿娜 Anal AW-TBT | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Weidert 87 TBTo | 英 | 43 | 詞少 | |
| 107 | 阿娜 Anal JAM-Ety | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Matisoff 87 BP | 英 | 15 | 詞少 | |
| 108 | 阿娜 Anal JAM-VSTB | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Matisoff 78 VSTB | 英 | 1 | 詞少 | |
| 109 | 阿娜 Anal OT-KnsI | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Ono 65 | 英 | 1 | 詞少 | |
| 110 | 阿娜 Anal STC | STEDT | 1.2 Kuki-Chin | Benedict 72 STC | 英 | 1 | 詞少 | |
| 菲龍 | 111 | 菲龍[舊屬Zeme] Puiron GEM-CNL | STEDT | 1.3.3 Zeme Group | Marrison 67 Naga | 英 | 385 | ✔ |
| 112 | 菲龍[舊屬Zeme] Puiron RJL-DPTB | STEDT | 1.3.3 Zeme Group | LaPolla 87 | 英 | 1 | 詞少 |
| 附:欽語支印象 |
|---|
一、LSDO新數據 新加入緬甸LSDO(Language and Social Development Organization、語言和社會發展組織)120餘筆欽語材料。他們走入深山,廣泛調查緬甸少數族群的語言,把數據曬在互聯網上,而且貼心地裝入一個便利的Excel文件中。這些新材體量龐大,原創程度高,大部分從來沒見過,讓人震撼(如果你也喜歡漢藏語的話)。考慮到自發性和緬甸的艱苦條件,它們應是漢藏語近10年來最偉大田野成果。 有了這些新材料,欽語的關係可以被更清晰看清。 欽族沒有紙史,這是欽族的歷史。 二、八個語組 欽語(Kuki-Chin)被我分為6個語組: ①Mizo(米佐) ②Rungtu(龍都) ③Daai(黛) ④Khumi(庫米) ⑤Mara(瑪拉) ⑥Asho(阿紹) 再外加2種和欽語有密切關係的語言: ⑦Maring(瑪林)臨時的 ⑧Meithei(梅泰)臨時的 因此一共8個語組,其中Meithei(梅泰)、Maring(瑪林)長期爭議,更流行的看法分別是獨立語支、Tangkhul(唐庫爾)語支。這裡的數值,它倆和欽語最接近,且在我定下的語支閾值內,所以都歸入欽語支。但這是臨時的,有很大討論空間,其中梅泰-庫基是很古老的觀點。 ![]() 圖:欽語的語音有序性在網絡圖中聚類(每個點是一種語言、越親密的語言越聚攏在一起) 這裡的數據中,在欽語裡(不含⑦⑧),④⑤⑥(Khumi、Mara、Asho)是差異最大的3個品種,相當於三角形的三個頂點(見上圖)。①②③(Mizo、Rungtu、Daai)相互差異相對小,和④⑤⑥差異也相對小,相當於在三角形的內部。其中Khumi組表現最特異,應是早期分支。Mara組在地理居中的條件下仍然表現特異,也應是早期分支。Asho組只和地理鄰居Daai組親近,和其他分支關係冰冷,也被判斷為早期分支。這樣,欽語有3個早期分支,但很難判斷先後,樹中並列放置。Old Kuki(舊庫基、早於米佐的原住民)在我的數據結果中雖然也獨特但達不到南部語組的特異程度,它聚類在Mizo語組中。 欽語內部最大差異是12%(語音有序性,同時發生在Khumi-Ashao、Mara-Asho,但Khumi-Mara數值14%稍大[它倆地理相連]),折合分化時間約3200年,推測這是Proto-Kuki-Chin的年齡。 欽語處處連續,很多語言處於過渡狀態,在二叉樹上會丟失很多信息,因此用虛線、文字注釋彌補不足。 三、欽語:漢藏語最難分類的語支 在我分類漢藏語中,彝語和欽語最難,欽語尤其難,它是漢藏語系最難內部分類的語支。 彝語難,是因為處處連續,界線不清,但彝語差異和地理相關,思路不亂。欽語的差異和地理失去了關係:差異很大的語言地理很近,差異很小的語言卻地理遙遠,兩端語言比中間品種更相似,等等。因此需假設欽族在歷史上發生較多遷徙,改變了祖先居住地,語言地理被打亂,這不僅發生在移民歷史清晰的米佐分支中,更多、更早的遷徙已經不清楚、被人遺忘。 可以確定欽族在南部(靠近若開邦的緯度上)生活了很長時間,我推測至少3000年,因為在那裡產生了很高多樣性。 殖民時代,北部欽已形成了地域廣闊的大酋長多階層準國家,南部欽仍然是原始平等的氏族村落社會,這和欽語多樣性分佈相關:原始的地方總是語言離奇。 另一個南北狹長分佈的語支是克倫,克倫多樣性集中在最北的1/4段,可以輕鬆解釋移民南下的過程,符合學者們的預期。但欽語的多樣性在南面,不符合預期,不經思辨的「南下說」會磕到牙。 四、欽族是原住民、不是晚近從雲南遷入 中文材料和中文網絡最常見說法:欽族由漢唐時期從雲南遷入緬甸。這些論斷來自北邊人的優越感和幻想,沒有一點可信度。欽語譜系上最近梅泰、唐庫爾以及其他那嘉系列語言,它們組成一個較可靠、單系的那嘉-欽語族,如果丈量這個語族的歷史深度,那麼在埃及金字塔建造時,他們就生活在這裡,此時的中國人還在捏泥巴。 (站長 2026-8-15) |